Edebiyatın Tekinsiz Nesnesi: Ayna

Freud’a (1919) göre tekinsizliğin temel kaynaklarından biri tanıdık olan fakat bastırılmayla yabancılaşan nesnenin geri dönüşüdür.

Bu bağlamda, ayna, kişiye aşina olunan “ben” imajına dışarıdan bakma fırsatını sağladığı ve onu incelenebilecek bir dış nesneye çevirdiği için tekinsiz bir nesnedir. İnsan bedeni de ev gibi tekinsizliğe en elverişli nesnelerden biridir. En tanıdık, sınırları bilinen ve kişiye ait nesne oluşuyla değişimlere ve şüpheye fazlasıyla duyarlı bir varlıktır. Aynada görünenin “ben” olmadığı hissi genel-geçer bir korku olmanın ötesinde, tekinsizliğin en belirgin örneklerinden biridir. Çünkü, aynadaki yansıma hem bilinen hem de bilinmeyendir.

Öte yandan, Lacan’ın teorisinde ayna, yalnızca tekinsizlik üretebilecek nesnelerden biri olmaktan çıkıp “ben”in oluşumunda temel öneme sahip bir imge hâlini alır.

Ayna Evresi’nde ayna dolayımıyla kendini gören çocuğun kendi görüntüsünden büyülenmesi ve bir bütünlük yanılgısı içine girmesi İmgesel’e ait ütopik bir ben imgesi yaratır. Ayna yansıtıcı bir yüzey olarak, Ayna Evresi sonrası Simgesel’e girebilmek için kurban edilen annenin bakışının ve onayının arandığı yerdir. Bu kurban ediş, Ayna Evresi’nde görülen anneyle simbiyotik bağın koparılması ve onun için fallus olma isteğinin Öteki’nin arzusunun nesnesi olma isteğiyle yer değiştirmesinde karşılık bulur. Simgesel’e girişle birlikte yitirilen bastırılmış bütünlüklü ben idealinin hatırlatıcısı olan ayna, zaman zaman bastırılmanın geçici askıya alınışlarında Öteki’nin bakışının bir hatırlatıcısı olarak ortaya çıkar (Lacan, 2005).

Tüm bu özellikleri ve simgesel yüküyle ayna, edebiyatta tekinsizliğin yaratımında çokça kullanılan bir nesnedir. Bu sunum, aynanın edebiyattaki temsillerini ve tekinsizlik yaratımındaki kullanımlarını üç edebî eser üzerinden tartışarak göstermeye çalışacaktır: Yusuf Atılgan’ın Anayurt Oteli ve Leylâ Erbil’in Cüce romanları ile Oğuz Atay’ın Korkuyu Beklerken başlığı altında toplanan hikâyeleri.

 

 

 

 

Betül Sarı

İZDİHAM

 

 

 

 

İzdiham’ın 45. Sayısı çıktı. Buradan ulaşabilirsiniz.
Unutamayacağınız bir sayıyla karşınızdayız.

Edebiyat, edebiyatçılara bırakılmayacak kadar ciddi bir meseledir diyen İzdiham’ın 45. Sayısı çıktı.

İlk sayısından itibaren özgün bir tavırla halkın nabzını tutan ve hayatın içinden sesleri sayfalarına taşıyan İzdiham Dergisi 45. Sayısıyla da tüm dünyanın içinde bulunduğu bir tabloya kapağında yer verdi. Türkiye Günlük İnsanlık Endeksi tablosuyla son yaşananlara apayrı bir pencereden bakan İzdiham Dergisi arka kapak tasarımında da yine bir insanlık tablosuyla karşımıza çıktı.

 ‘Artık eskisi kadar yakın olamayız’ temalı İzdiham Dergisinin 45. Sayısında Özer Turan, Rümeysa Kocaman, Gökhan Özcan, Ali Ayçil, Abdullah Harmancı, Güven Adıgüzel, Mehmet Narlı, Bülent Parlak, Seda Nur Bilici, Bekir Şamil Potur, Emine Şimşek, Sümeyye Özbay, Adem Maksatsız, Nurdal Durmuş, Esma Koç, Yaşar Ercan, Ahmet Aslan, Halil Ecer, Ahmet Can, Turan Karataş, Selahattin Yusuf, Onur Bayrak, Berat Karataş, Enes Aras, Gökçe Yüksel, Muhammed Güleroğlu, Mehmet Ercan, Yasin Kara, Hüseyin Hakan, Dilek Kartal gibi edebiyat camiasının önemli isimlerinin yazmış olduğu içerikte kapak kadar çarpıcı metinlere yer veriliyor.

Yorumlar!

Bir Cevap Yazın